Τετάρτη, 23 Μαΐου 2018

Three Things and the One Thing

In a comment, I recently described three dominant concepts in our modern culture. They are so dominant that questioning them can actually be disconcerting. I have questioned them before and been hammered more than once as a result. But I am sure of my ground and offer these thoughts for however they may be of use.
The ideas:
  1. We define ourselves and our world by the choices we make.
  2. We have the power to correct things that are wrong or broken.
  3. Progress is the purpose of our existence.
These ideas are not self-evident – nor are they old. They are hallmarks of what makes the modern world modern.  And though these ideas may seem fitting to many situations and people, they are by no means universal. They are largely an artifact of American middle-class prosperity and are at the very root of the American life-style. As the middle-class shrinks, an increasing number of people find themselves shut out of the modern world – their choices are limited, their power ineffective and they are likely to finish life less prosperous than the previous generation. The social and economic conditions that have contributed to this are of no interest in this article. What is of interest are the false assumptions of the world-view represented in the three ideas.
At their foundation is a myth about human power and control. There is a classical myth from the Greeks. It is the story of Prometheus who was said to have stolen fire from Mt. Olympus for the benefit of humanity (and paid a terrible and eternal price). The story has, in recent times, been something of a primary model for the modern human being. The gods (representing everything that is seemingly unchangeable and arrayed against us) are resisted in the name of humanity. No matter the price, man asserts himself against the gods and his fate.
Prometheus is a model of the modern hero. The gods, fate, the givenness of our existence, everything that seems to conspire against the human will is opposed. There are any number of Promethean heroes/heroines in the pantheon of our modern myth. Even Milton’s Lucifer who would “rather reign in hell and serve in heaven,” can sound brave and idealistic to the modern ear [it would all depend on who played him in the movie]. Of course, most of us will not have to fetch fire from Mt. Olympus, or steal happiness from the gods. But we imagine ourselves in such stories, and imagine such stories to be the stuff of the good life.

And so we make our choices. “You can be anything you want to be,” parents whisper to their children. “You can make the world a better place.” We teach progress as the measure of what is good. Our schools frequently labor under the need for progress with constant testing and increasing goals (with the fundamental causes of poor education being largely ignored). The future is the repository of all of our dreams as well as the postponed payments for our present luxuries.
These same central ideas (and they are not the only ones) are carried over into almost every area of our lives. The self-help section of a bookstore is a library built on these assumptions. Contemporary Christianity shares these same assumptions and has raised them to the place of theological prominence. A recent trip to a “Christian” bookstore revealed a self-help section that overwhelmed both history and theology. It is a testament to the better Christian for a better world.
But these assumptions are not true. They can be made to seem true, if the data are carefully sifted and arranged to create a pattern. Our lives, however, are just lives. They begin and end and have time in between. Our lives have value because they are the gift of God, not because they have cultural, economic or social benefit. We do not have to justify our existence to anyone. Existence is a gift.
Before we ever make even one choice in our lives, we already have infinite worth. As life goes along, we will make “good” choices and “bad” choices. No one but God is omniscient. We never have enough information to make a perfect choice. Those who pride themselves on their success ignore one of Aristotle’s most important categories: luck. It is not a Christian term (God is in charge of the outcome of all things). But even Aristotle was wise enough to recognize that true success in life (what he termed becoming a “great soul”) was not something we could simply choose and achieve. It remains true.
One of the first and major flaws of relying on the power of choice is our inability to know how and what to choose. We may obviously make plans, but things almost never turn out exactly as we plan. It is a rare life that has a straight trajectory. This does not mean that we make no plans, only that they will serve miserably as a purpose for our lives.

The same is true of our ability to fix what is broken or wrong. Life is not a machine. The more people are involved in any given phenomenon, the less is it susceptible to “fixing.” Imagine a machine where all the parts have free will.
The myths of modernity and the grammar of American culture make us very susceptible to every appeal to fix or remake. America can rightly be described as the culture of “can-do.” Almost every scenario of suffering draws the response, “Somebody needs to do something!” And while it is true that “doing something” is often quite appropriate (cf. Matt. 25), what we can do will not fix ourselves or the world around us.
This is where I believe it is important to consider “where we live.” We do not live in the fix, or the plan, or in the choice. We live in the present moment. It is a commandment of the Lord: “Take no thought for the morrow.” The immediate objections that arise in our minds when we hear this commandment are simply testimony to how deeply the grammar of progress and planning is engrained in our consciousness. There is an abyss of anxiety that confronts us at the thought of not planning.
At its very root, our drive towards progress is idolatry. St. James addresses this with wisdom:
Come now, you who say, “Today or tomorrow we will go to such and such a city, spend a year there, buy and sell, and make a profit”; whereas you do not know what will happen tomorrow. For what is your life? It is even a vapor that appears for a little time and then vanishes away. Instead you ought to say, “If the Lord wills, we shall live and do this or that.” But now you boast in your arrogance. All such boasting is evil. (Jam 4:13-16)
Now the one who says, “If the Lord wills,” may still go to the city, buy and sell, but the center of his life has changed and shifted. What we find difficult is to live our lives, recognizing that they are only a “vapor that appears for a little time and then vanishes away.” But this is, in fact, what it means to live with Christ Himself as the purpose of our existence.
The “evil” of which St. James warns is manifested in the inherently violent nature of an existence grounded in progress. The desire to plan, to fix and progress, always requires control and management, both of which entail temptations to violence. It is little wonder that modernity has also been the locus of almost continual warfare, on a level never imagined in antiquity. And it has fixed nothing. Prometheus keeps fetching fire, but the fire keeps going out.

The Inherent Violence of Modernity

The calm voice at the helm says, “Make it so…” and with it, the mantra of modernity is invoked. The philosophy that governs our culture is rooted in violence, the ability to make things happen and to control the outcome. It is a deeply factual belief. We can indeed make things happen, and, in a limited way, control their outcome. But we soon discover (and have proven it time and again) that our ability to control is quite limited. Many, many unforeseeable consequences flow from every action. If I am working in a very, self-contained environment, then the illusion of total control can be maintained for a very long time. If, say, I am building a watch, my actions and their results can remain on a desktop. However, when the scale of action begins to increase, the lack of true control begins to manifest itself. Actions on the level of an entire society or culture are beyond our ability to manage. A culture is not a very large watch.
But we think it is. That delusion lies at the very heart of the philosophy of modernity.
The arguments supporting the success of modernity are always misleading. The single desired effect (e.g. the end of slavery) is cited. But every unplanned consequence is ignored (the massive displacement of black families, etc.). Certain actions are extremely desirable (such as ending slavery), but every action carries its unforeseen cost. What tends to be the case is that the desired outcome is credited to our actions, while the unforeseen consequences are credited to “nature” (or some such thing). Modernity always wins, because it cooks the books.
The work of “making it so,” is always an act of violence. We take what is not so and force it to be otherwise. Whether it is the violence of a plow making a field suitable for planting, or the violence of creating a parking lot, human beings have formed and shaped their world by “making it so,” for all our existence. The field and the parking lot, as innocuous and innocent as they may be, also create consequences that were not part of the plan. The only means of dealing with these consequences are to employ more violence to alter things yet again (requiring yet more violence, ad infinitum), or to treat the consequences as an acceptable change.
In this sense, to be an active part of the world is to employ violence. We do not sit lightly on the surface of our planet. Most human societies across history, have made a moderate peace with the world in which they live, using forms of violence whose consequences have been well-enough tolerated and accounted for so as to be bearable. The rate of change in such societies was modest, and within the limits that a culture could easily accommodate.

Large and rapid change is another thing entirely. “Changing the world,” under a variety of slogans, is the essence of the modern project. Modernity is not about how to live rightly in the world, but about how to make the world itself live rightly. The difference could hardly be greater. The inception of modernity, across the 18th and 19th centuries, was marked by revolution. The Industrial Revolution, the rise of various forms of capitalism, the birth of the modern state with its political revolutions, all initiated a period of ceaseless change marked by winners and losers. Of course, success is measured by statistics that blur the edges of reality. X-number of people find their incomes increased, while only Y-number of people suffer displacement and ruination. So long as X is greater than Y, the change is a success. The trick is to be an X.
The ceaseless re-invention of the better world rarely takes stock of its own actions. That large amounts of any present ruination are the result of the last push for progress is ignored. It is treated as nothing more than another set of problems to be fixed. As the fixes add up, a toxic culture begins to emerge: food that cannot be eaten; air that cannot be breathed; relationships that cannot be endured; safety that cannot be maintained, etc. As the toxicity rises, so the demand for ever more action and change grows, and, with it, the increase in violence (of all types). The amount of our human existence that now requires rather constant technological intervention is staggering. The entire modern pattern of dating, marriage, family and procreation are impossible without chemical and biological intervention. There has been no “sexual revolution,” only the application of technology into one of the most all-pervasive and normal parts of human existence, creating an artificial aspect to our lives that rests on violence. The abortion of nearly one-third of all children conceived is but a single example. The foundations of our present society are built on doing profound violence to human nature. And this is but a single example.
It should be noted that I have not suggested some mode of existence that is free of violence. Human beings make things happen, as does most of creation. Modernity, however, is another matter. Its better world has no limits, its project is never-ending. What are the proper limits of violence? Are there boundaries that must not be crossed?

Modernity has as its goal the creation of a better world with no particular reference to God – it is a secular concept. As such, that which constitutes “better” is, or can be, a shifting definition. In Soviet Russia it was one thing, in Nazi Germany another, in Consumer-Capitalist societies yet another still. Indeed, that which is “better” is often the subject of the political sphere. But there is no inherent content to the “better,” nor any inherent limits on the measures taken to achieve it. The pursuit of the better (“progress”) becomes its own morality.
The approach of classical Christianity does not oppose change (there is always change), nor does it deny that one thing might be better than another. But the “good” which gives every action its meaning is God Himself, as made known in Christ. In classical terms, this is expressed as “keeping the commandments.” Those commandments are summarized in the love of God and the love of neighbor. There are other elements within the commandments of Christ that minimize and restrict the use of violence.
There is, for example, no commandment to make the world a better place, nor even to make progress towards a better world. The “better world” concept is, historically, a heretical borrowing from Christianity, a secularization of the notion of the Kingdom of God, translated into terms of progressive technology and laws (violence). Instead, the management of history’s outcomes is considered idolatrous. Only God controls the outcome of history.
My experience is that questioning our responsibility for history’s outcome will always be met with anxious objections that we would be agreeing “to do nothing” and the result would be terrible. Keeping the commandments of Christ is not doing nothing. It is, however, the refusal to use violence to force the world into ever-changing imaginary versions of the good.
I will cite a somewhat controversial example (all examples would be controversial, for modernists love nothing better than to argue about how to next use violence to improve the world). Consider the task of education. Teaching children to read, write and do numbers is not a terribly modern thing. It has been done for centuries, and, occasionally, done rather successfully. But the education industry (a subset of government) exists as an ever-changing set of standards, techniques, and procedures, whose constantly changing results occasion ever-increasing testing, change, control, management and violence to yield frequently lesser results. It has largely produced a cult of management and administration (the bane of every teacher’s existence). This example could be, mutatis mutandis, multiplied over the whole of our increasingly dysfunctional culture.

Sadly, as the results of modernity’s violent progress become more dysfunctional, the greater the temptation becomes to do more of the same. Every problem is greeted only with the question of how it might be fixed, with no one ever suggesting that the fixing of the world might be our largest problem.
Again, this is not an all-or-nothing thing. The classical world was not passive nor was there an absence of change. Modernity has chosen economics as the measure of the good, treating increasing productivity as the engine of progress and prosperity and the primary measure of a better world. Debates over the best means of driving such productivity, whether through command-and-control or passive market forces, have been the primary arguments within modernity.
There are many, many other goods that could be, and have been the measure of a culture. The only reason for using economic productivity is the false belief that material prosperity is the fount of all blessings. If we are rich enough, we will be happy.
At the very dark end of the spectrum, America’s philosophical assumptions have made it the servant of modernity-as-export where literal violence is the day-to-day result. Remaking the Middle East has not only failed (completely) but cost hundreds of thousands of lives, a large proportion of which were complete innocents. The resulting chaos has been, at best, a distraction from our unrelenting pleasure in the entertainment industry, though our wars have generated a very popular genre of video game. Violence itself has become a consumer product.
This picture of the modern world can, in the modern Christian mind, provoke an immediate response of wondering what can be done to change it. The difficult answer is to quit living as though modernity were true. Quit validating modernity’s questions. Do not ask, “How can we fix the world?” Instead, ask, “How should Christians live?” and give the outcome of history back to God.
How should we live?
  • First, live as though in the coming of Jesus Christ, the Kingdom of God has been inaugurated into the world and the outcome of history has already been determined. (Quit worrying)
  • Second, love people as the very image of God and resist the temptation to improve them.
  • Third, refuse to make economics the basis of your life. Your job is not even of secondary importance.
  • Fourth, quit arguing about politics as though the political realm were the answer to the world’s problems. It gives it power that is not legitimate and enables a project that is anti-God.
  • Fifth, learn to love your enemies. God did not place them in the world for us to fix or eliminate. If possible, refrain from violence.
  • Sixth, raise the taking of human life to a matter of prime importance and refuse to accept violence as a means to peace. Every single life is a vast and irreplaceable treasure.
  • Seventh, cultivate contentment rather than pleasure. It will help you consume less and free you from slavery to your economic masters.
  • Eighth, as much as possible, think small. You are not in charge of the world. Love what is local, at hand, personal, intimate, unique, and natural. It’s a preference that matters.
  • Ninth, learn another language. Very few things are better at teaching you about who you are not.
  • Tenth, be thankful for everything, remembering that the world we live in and everything in it belongs to God.
That’s but a minor list, a few things that occur to me offhand. They are things that encourage us to live in a “non-modern” manner. It is worth noting that when Roman soldiers approached John the Baptist and asked him how they should live, he told them to be content with their wages and to do violence to no one. They were in charge of the world in their day – or so they could mistakenly think. My few bits of advice are of a piece with that beloved saint’s words.

See also

Mad Max & Orthodox Christianity!
The Way - An introduction to the Orthodox Faith
Miley Cyrus, or: why Orthodox Mission in the West is an urgent need...
Theosis (deification): The True Purpose of Human Life
Theosis, St. Silouan and Elder Sophrony
Let no-one fear death!  
Knowledge of God

Προς Δυσμάς (ενότητα)

Μνήμη Νεομάρτυρα Ευγένιου Ροντιόνωφ († 23 Μαΐου 1996)

Ένα κλικ αγάπης & ορθόδοξης αυτοσυνειδησίας, παρακαλώ, εδώ:

Μικροί Χαιρετισμοί (& τροπάρια) στον άγιο νεομάρτυρα Ευγένιο Ροντιόνωφ

Αποκεφαλισμός χριστιανού μπροστά στην κάμερα! (Για άλλο μάρτυρα)
Άγιοι της 23ης Μαΐου

Μιχαὴλ ὁ Ὁμολογητής (εικ.),

Μαρία ἡ Μυροφόρος τοῦ Κλωπᾶ ,  
Σαλωνᾶς ὁ Μάρτυρας ὁ Ρωμαῖος
Σέλευκος ὁ Μάρτυρας
Ἐπιτάκιος καὶ Βασίλειος
Δονατιανὸς καὶ Ρογατιανὸς οἱ Μάρτυρες οἱ αὐτάδελφοι
Μερκουλιάλιος ὁ Ἐπίσκοπος
Δεσιδέριος Ἐπίσκοπος Λανγκρὲ Γαλλίας
Κουϊντιανὸς, Λούκιος καὶ Ἰουλιανὸς καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς δέκα ἐννέα Μάρτυρες
Πατρίκιος ὁ Ἐπίσκοπος
Εὐτύχιος καὶ Φλωρέντιος
Δεσιδέριος ὁ Ἱερομάρτυρας Ἐπίσκοπος Βιέννης
Ἁγίου Λεοντίου Ἐπισκόπου Ροστώβ
Δαμιανὸς ἐκ Γεωργίας ,  
Σίμων ὁ Ἐπίσκοπος Σουζδαλίας ,  
Εὐφροσύνη ,
Ἀντώνιος Ἐπίσκοπος Ροστώβ
Κύριλλος Ἐπίσκοπος Ροστώβ
Παΐσιος τοῦ Γκαλίτς
Ἀθανάσιος ὁ διὰ Χριστὸν Σαλός
Ἀδριανὸς καὶ Βογολέπιος ,  
Ἀντώνιος καὶ Ἰωαννίκιος
Δανιὴλ ὁ Ὁσιομάρτυρας καὶ οἱ σὺν αὐτῷ μαρτυρήσαντες
Ἀλέξανδρος ὁ Θαυματουργός ἐκ Ρωσίας
Δωρόθεος καὶ Ἱλαρίων
Ἰωακεὶμ ὁ ἐν Σαρτόμᾳ ,  
πάντων τῶν ἐν Ροστὼβ – Γιαροσλὰβλ διαλαμψάντων Ἁγίων
Ὁσίου Ἰωακεὶμ τοῦ Ἰθακησίου

Άγιοι στις 22 & 24 Μαΐου. 

Δευτέρα, 21 Μαΐου 2018

π. Νικόλαος Λουδοβίκος «Φονταμενταλιστικός Εκσυγχρονισμός»


Ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος (προσκεκλημένος του “Αντίφωνου”, στο πατάρι του βιβλιοπωλείου “Εν Πλω”) ξεδιπλώνει την δυτική φιλοσοφία (Αυγουστίνος, Ακινάτης, Χομπς, Καρτέσιος,Έγελος).
Αναφέρεται στον σκοπό και στο νόημα της ιστορίας, αλλά και στα επιμέρους νοήματα – ή στην απουσία τους – όσον αφορά την επιθυμία, τον έρωτα, την ομοφυλοφιλία, το lifestyle.
Επισκοπεί σε κάθε περίπτωση τον στείρο συντηρητισμό των ζηλωτών και, ταυτόχρονα, αποτιμά τον βίαιο εκσυγρονισμό των μοντέρνων...
"Ν": Με αφορμή αυτό προσθέσαμε μερικά βίντεο ακόμη με ομιλίες του π. Νικ. Λουδοβίκου. Περισσότερα εδώ. Το τελευταίο βίντεο περιέχει την παρουσίαση Η επικαιρότητα και παγκοσμιότητα του Γεροντικού.

Κυριακή, 20 Μαΐου 2018

Των αγίων Ημερών, άγιοι & μνήμες!...

Ένα κλικ αγάπης & ελληνορθοδοξης αυτοσυνειδησίας, παρακαλώ, στα:

Για τη Γενοκτονία των Ποντίων (19 Μαΐου 1919)

Προσευχή απογόνου Ποντίων προσφύγων για τα θύματα της γενοκτονίας και για τον θύτη.

Ένα εκατομμύριο πρόσφυγες, 353.000 σφαγιασθέντες, 100.000 ορφανά και 50.000 αγνοούμενοι.

Άμεσες μαρτυρίες από τη γενοκτονία 

Οι άγιοι του Πόντου (εικ. από εδώ)
Καθώς και στο: 29 Μαΐου: “Επίθεση” στους Τούρκους!...

Ο νεομάρτυρας π. Ιωάννης Καρασταμάτης, ιερέας στη Σαντα Κρουζ των ΗΠΑ († 18 Μαΐου 1985).

Κυριακή των Αγίων Πατέρων της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου (η Κυριακή μετά την εορτή της Αναλήψεως, έβδομη Κυριακή από το Πάσχα). 

Μετά την εορτή της Αναλήψεως και πριν την εορτή της Πεντηκοστής, η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει θεσπίσει να τιμώνται οι 318 θεοφόροι Πατέρες, δηλαδή οι άγιοι διδάσκαλοι του χριστιανισμού, που συγκρότησαν την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο στη Νίκαια της Μικράς Ασίας το 325 μ.Χ. και κατοχύρωσαν τη διδασκαλία της Εκκλησίας για την Αγία Τριάδα και τη θεότητα του Χριστού, καταδικάζοντας ως αίρεση την καινοφανή άποψη του Αρείου ότι ο Υιός του Θεού είναι δημιούργημα του Θεού, όπως οι άγγελοι, και όχι Θεός.
Η τριαδικότητα του Θεού και η θεότητα του Ιησού Χριστού είναι βασικά στοιχεία της πίστης των χριστιανών από την εποχή των αποστόλων ακόμη
Στην Καινή Διαθήκη συναντούμε πολλές αναφορές σε αυτά, αλλά όχι αναλυτική παρουσίαση και διευκρίνιση, επειδή μέχρι την εποχή του Αρείου δεν υπήρξε σοβαρή και συστηματική αμφισβήτηση επί του θέματος. Οι Πατέρες της Εκκλησίας διατύπωσαν ως δόγμα τη βασική αυτή διδασκαλία του χριστιανισμού λόγω της ισχυρής αίρεσης, που πήρε μεγάλες διαστάσεις λόγω της υποστήριξής της ακόμη και από αυτοκράτορες. Γι’ αυτό, για την αντιμετώπισή της η Εκκλησία συγκρότησε την Α΄ και αργότερα τη Β΄ Οικουμενική Σύνοδο, με τη συμμετοχή σημαντικών προσωπικοτήτων της Εκκλησίας, κάποιες από τις οποίες, στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο, έφεραν ακόμη στο σώμα τους τα σημάδια από τα βασανιστήρια, στα οποία τους είχαν υποβάλει οι Ρωμαίοι διώκτες των χριστιανών λίγα χρόνια πριν.
Όλους αυτούς τους τιμά η Εκκλησία εκείνη την ημέρα, σε όλες τις ενορίες και τις ιερές μονές της Ορθοδοξίας. 

Απόσπασμα από το αφιέρωμα Από το Πάσχα ώς του Αγίου Πνεύματος.

Για την Αγία Τριάδα εδώ. Για την Κυριακή των Αγίων Πατέρων περισσότερα εδώ.

Ο άγιος γιατρός & η πρώτη Ευρωπαία χριστιανή (άγιος Θαλλέλαιος ο Ανάργυρος και αγία Λυδία η Φιλιππησία, 20 Μαΐου)

Και για τους αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη (21 Μαΐου) εδώ, ελληνικά, αγγλικά & γαλλικά.

Άγιοι στις 20, 21, 22 & 23 του ανθισμένου Μάη (μεταξύ των οποίων η Αγία Σοφία η Ιατρός)... 

Ο άγιος Μεγαλομάρτυρας Βασιλίσκος (22 Μαΐου)

Ο άγιος νεομάρτυρας Ευγένιος Ροντιόνωφ (23 Μαΐου)

Πρόταση αγιοκατάταξης ορθοδόξων μορφών 

Παρασκευή, 18 Μαΐου 2018


Εφημερίδα "Χριστιανική" (την οποία σας προτρέπω να γνωρίσετε)
Τάσος Κούζης – Κούζαρος, Φιλόλογος, Καλλιτέχνης Θεάτρου Σκιών

Την Δευτέρα 19η Μαρτίου 2018 ο εκλεκτός Καραγκιοζοπαίκτης κ. Ψυχραιμίας στα πλαίσια των επικείμενων εορτασμών δια την επέτειο της «Παλιγγενεσίας» της 25ης Μαρτίου 1821, παρουσίασε στο γραφείο της εφημερίδας ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ την παράσταση «Ο Καραγκιόζης και ο Χριστιανομάχος». (Φωτο 1 - "Ν": δυστυχώς οι φωτογραφίες δεν δημοσιεύτηκαν).
Η παράσταση αυτή αποτελεί μια από τις εμβληματικότερες και θεμελιωδέστερες παραστάσεις του Θεάτρου Σκιών, έμπνευση και δημιουργία του ανυπέρβλητου θεμελιωτή του Νεοελληνικού Καραγκιόζη, του περιβόητου «Μίμαρου», κατά κόσμον Δημητρίου Σαρδούρνη, υπό τον τίτλο «Ο Χριστιανομάχος Μπέης». Το δίτομο «Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών», που μας κληροδότησε ο εντόπιος Ιστορικός Κώστας Ν. Τριανταφύλλου, μας πληροφορεί πώς «Γεννημένος το 1865 στην Πάτρα, ο Σαρδούνης…. έζησε στο Μεσολόγγι ώς το 1876 … μετά επανήλθε οικογενειακώς στην Πάτρα, όπου και σπούδασε Βυζαντινή Μουσική. Ψάλτης στο Ναό του Αγίου Ανδρέου ώς το 1888. Όταν εγκατέλειψε τα πάντα για τον Καραγκιόζη». (Φωτο 2)
Μπορεί ο Μίμαρος να «εγκατέλειψε τα πάντα για τον Καραγκιόζη» αλλά, όπως περίτρανα αποδεικνύεται, δεν εγκατέλειψε τον ίδιο το χριστιανικό του ήθος, που διαμόρφωσε σπουδάζοντας Βυζαντινή Μουσική και στη συνέχεια μέλποντας με τη μελωδική φωνή του απ’ το ψαλτήρι του Αγίου Ανδρέου για 12, το πιθανότερο, χρόνια! Και αυτό το χριστιανικό του ήθος, πιστεύουμε, του έδωσε τη δύναμη να εξαγνίσει, να ηθικοποιήσει και προπάντων να επανελληνοποιήσει το «Θέατρο του Καραγκιόζου», το «Ανατολικόν Θέατρον», το των «Ασιατών Θέατρον», το «Οθωμανικόν Θέατρον», όπως το αποκαλούσαν οι προγενέστεροι και οι σύγχρονοί του.

Έχουμε στερεά την πεποίθηση, πως τόσο η ανάγνωση του Συναξαριστού της Ορθοδόξου Εκκλησίας, όσο και η περιπλάνηση του Μίμαρου με τον Καραγκιόζη του στη Δυτική Στερεά Ελλάδα, κοντά στα σύνορα με τη σκλαβωμένη Ήπειρο, του πρόσφεραν τα στοιχεία, για να εμπνευστεί και να συνθέσει τον «Χριστιανομάχο Μπέη». Η παράσταση αυτή συντηρεί στην εθνική μνήμη τους βιαίους εξισλαμισμούς και τα μαρτύρια, που υπέστησαν οι κατά τόπους ελληνικοί πληθυσμοί πολύ πριν, κατά, αλλά και μετά την Οθωμανική κατάκτηση. Πρωτεργάτες τους υπήρξαν οι Δερβίσηδες και οι Χοτζάδες και συχνά έπαιρναν χαρακτήρα μαζικό.
Ο Οθωμανός περιηγητής του 17ου αιώνος Εβλιά Τσελεμπί στο 8ο βιβλίο των περιπλανήσεών του (1667), παίρνοντας μέρος στην εκστρατεία κατά των Βενετσιάνων στην Κρήτη, τόσο πηγαίνοντας, όσο και επιστρέφοντας μετά το τέλος της εκστρατείας, θα περιηγηθεί την Ελλάδα απ’ τη μια άκρη ώς την άλλη. Ανάμεσα σε άλλα ο Τσελεμπί, διασώζει και αναφορές σε εξισλαμισμούς αλλοθρήσκων.
Να δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα:
«Όταν περιηγείται την Θεσσαλονίκη αναφέρεται στον «Άγιο Χορτάτζ Σουλτάν » (Χορτάτζ = Χορτιάτης) και στο θαύμα που συντελέστηκε μια νύχτα εκστασιασμού και, ενώ ο Σουλτάν Χορτάτζ, μαζί με όλους τους πιστούς του, καθόταν και αναφωνούσε «Αλλάχ Εκμπέρ» και «Μπίρ Αλλάχ», ξαφνικά ανέτειλε – ώρα μεσάνυχτα το φως της μέρας και γύρω από το κεφάλι του ξεπετάχτηκε ένα λαμπρό φωτοστέφανο…….»! Το αποτέλεσμα «….. το θαύμα αυτό το είδαν και οι καφίρηδες και οι Εβραίοι. Και κατά την παράδοση, εκατό οπαδοί του Ναζωραίου και εβδομήντα Εβραίοι, προσήλθαν εκείνη την νύχτα στην αληθινή πίστη...»!

Νοτιότερα στην Ανατολική Ρούμελη ο Τσελεμπί αναφέρεται στην άφιξη του «Αγίου Βελιουλάχ Μπαμπά» στη Μουδενίτσα, νοτίως του Σπερχειού ποταμού, όπου υπήρχε ισχυρό κάστρο. Και ο μεν Κράλης (Ηγεμόνας) της περιοχής θέλει να τον εκδιώξει και μάλιστα τον κανονιοβολεί! Όμως, παρά το ότι δέχεται τον κανονιοβολισμό το ασθενικό και άυλο κορμί του Βελιουλάχ, δεν παθαίνει τίποτα, στάθηκε αμέσως στα πόδια του και συνέχισε να διαβάζει ατάραχος του ιερό Κοράνι.
«Μόλις έγινε γνωστό το θαύμα, δεκαεπτά χιλιάδες άπιστοι ομολόγησαν πίστη στο Ισλάμ. Ακόμα κι ο ίδιος ο Κράλης σήκωσε «το δάκτυλο της παραδοχής» και ασπάστηκε τον Ισλαμισμό. Οι κάτοικοι της περιφέρειας ήταν οι πρώτοι Μωαμεθανοί στη Ρούμελη…» γράφει ο Εβλιά Τζελεμπί. "Ν": Σχετικά με τα υπερφυσικά γεγονότα στο Ισλάμ, μπορείτε να διαβάστε εδώ, από τη σελίδα 127 και κάτω.
Οι εξισλαμισμοί που υπήρξαν συνεχείς, πολλές φορές λάμβαναν και προσωπικό – ατομικό χαρακτήρα, όπως στην περίπτωση του Αγίου Νεομάρτυρος Γεωργίου του εξ Ιωαννίνων, αθλήσαντος εν έτει αωλη΄ (1838).

Ο Άγιος Γεώργιος, γεννημένος το 1808 στο χωριό Τσούρχλι της επαρχίας Γρεβενών, σε ηλικία 8 ετών μένοντας ορφανός από γονείς και πάμφτωχος προσκολλήθηκε υπομίσθιος σε κάποιους αγάδες. Προσλαμβάνεται στην υπηρεσία του Χατζή Αβδουλά, ενός των αξιωματικών του Ιμίν Πασά, γιου του Κιουταχή, μένοντας κοντά του 8 χρόνια. Οι Αγαρηνοί καθώς το συνήθιζαν, για πολλά αίτια δεν τον αποκαλούσαν με το όνομά του αλλά τον φώναζαν Γκιαούρ Χασάν. Αυτός όμως παρέμενε χριστιανός, ενώ οι περισσότεροι τον θεωρούσαν Οθωμανό.
Ο Γεώργιος το 1836 αρραβωνιάζεται και την ημέρα των αρραβώνων του συκοφαντείται από έναν Χότζα ότι, ενώ είχε εξισλαμιστεί, επανήλθε στην Ορθόδοξη πίστη. Δικάζεται, όμως αθωώνεται, γιατί ήταν απερίτμητος.
Το 1837 προσλήφθηκε ως ιπποκόμος του Μουτεσελήμη των Φιλιατών. Το Δεκέμβρη του 1837 γεννιέται ο γιός του που τον βαφτίζει. Ο ίδιος όμως Χότζας τον συκοφαντεί εκ νέου και μάλιστα για τριπλό παράπτωμα. Ο Γεώργιος συλλαμβάνεται, φυλακίζεται, πιέζεται να αλλαξοπιστήσει, ομολογεί όμως θαρραλέα την πίστη του: «Χριστιανός εγεννήθην, χριστιανός είμαι και χριστιανός αποθνήσκω». Αρχίζει το μαρτύριο και ο Γεώργιος το υπομένει γενναία. Την Δευτέρα 17 Ιανουαρίου 1838, ανήμερα του Αγίου Αντωνίου, απαγχονίστηκε. Το σκήνωμά του αγοράστηκε 300 γρόσια από το Μητροπολίτη Ιωαννίνων Ιωακείμ το Χίο και ενταφιάσθηκε τρείς μέρες μετά. (Φωτο 3). "Ν": Περισσότερα στο άρθρο Ο Φουστανελλάς άγιος Γεώργιος, ο Νεομάρτυς (17 Ιανουαρίου).

Οι μνήμες αυτές παρέμεναν ακόμη ζωντανές στους πληθυσμούς των παραμεθορίων περιοχών, όταν ο Ιεροψάλτης Μίμαρος περιερχόταν τα χωριά, κοντά στα σύνορα της Δυτικής Ελλάδας με την Τουρκοκρατούμενη Ήπειρο, παίζοντας τον Καραγκιόζη του. Ήδη όμως το μαρτύριο του Γεωργίου του Φουστανελά ήταν γνωστό σε όλη τη χώρα, αφού από το έτος 1856 είχε γίνει η δεύτερη έκδοση του «Νέου Μαρτυρολογίου» στην Αθήνα με δαπάνη του Κωνσταντίνου Σκαθάρου. Αυτές πιστεύουμε ότι υπήρξαν οι βάσεις δημιουργίας της πολυαγαπημένης και χιλιοπαιγμένης παραστάσεως του «Χριστιανομάχου Μπέη». Οι πρώτες έντυπες μαρτυρίες για την παράσταση αυτή ανάγονται στο έτος 1901. 
Από εδώ
Οι εφημερίδες των Αθηνών ΕΣΤΙΑ και ΣΚΡΙΠΤ μας πληροφορούν ότι το Σάββατο 14 Ιουλίου στην πλατεία Σταδίου ο αμίμητος και μοναδικός κος Μίμαρος θα δώσει το λαμπρόν έργον «Η πυρπόλησης των φυλακών». Αυτός είναι ο «δεύτερος» τίτλος του Χριστιανομάχου που επελέγη, γιατί οι συνεχείς πυρκαγιές σε περιοχές των Αθηνών ήταν τότε το καλύτερο θέαμα που προσέλκυε τον περισσότερο κόσμο! Το 1902 ο Μίμαρος επανεμφανίζεται στο θέατρο ΑΘΗΝΑΙΟΝ και στις 20 Ιουλίου δίδει και πάλι την παράσταση «Ο Καραγκιόζης πυρπολών το Φρούριο». Αξιομνημόνευτο πάντως είναι πως, η εφημερίδα ΣΚΡΙΠΤ, διαφημίζοντας τον «Χριστιανομάχο Μπέη» του Μίμαρου στη Δεξαμενή στις 2 Σεπτεμβρίου 1902, τονίζει σχετικά «Αι εισπράξεις θα διατεθούν υπέρ του ναού του Αγίου Γεωργίου». 

Αλλά και οι μαθητές του Μίμαρου, που ακολούθησαν παίζουν και πάλι την ίδια παράσταση, ο μεν Θεοδωρέλλος στη Δεξαμενή και πάλι το Σάββατο 21 Ιουλίου 1903, αλλά και ο Μέμος Χριστοδούλου στο θέατρο ΚΥΜΑΤΑ ΤΟ ΒΟΛΟΥ παίζει τον «Χριστιανομάχο» το Σάββατο 5 Ιουλίου 1903. Τα νταραβέρια του Καραγκιόζη με τον Χριστιανομάχο Μπέη, που του δίνει μισθό 60 λίρες το μήνα αλλά συγχρόνως τον πεθαίνει στις κλωτσιές για να τον αναγκάσει να γίνει Οθωμανός, το τρομερό μαρτύριό του για να αλλαξοπιστήσει και να τον λένε πιά Χασάνη, καθώς και η αντίστασή του και η ομολογία του «εγώ είμαι λαδοβαπτισμένος», συντηρούσαν και συντηρούν στην εθνική μας μνήμη τα δεινά της Τουρκοκρατίας και ανάμεσά τους τον εξισλαμισμό! Για αυτό και οι πατέρες μας πρωτίστως επαναστάτησαν, αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν κατά την εθνεγερσία «Για του Χριστού την πίστη την Αγία και της Πατρίδος την Ελευθερία». (Φωτο 4) 

1. ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΡΑΚΗ ΩΣ ΤΗΝ ΑΤΤΙΚΗ, Εβλιά Τσελεμπή, Εκάτη, Αθήνα 2010, σελ. 128, 140,141 2. Ο ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, Τόμος Α’ σελ. 393-402

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ 1. Ο Χριστιανομάχος του Σπύρου Κούζαρου από τα εργαλεία του Βάγγου Κορφιάτη
2. Ο Μίμαρος
3. Ο Άγιος Γεώργιος των Ιωαννίνων
4. Ο Καραγκιόζης κλεφτόπουλο, φιγούρα του Τ.Κούζαρου 

Δείτε επίσης:

Μίμης Σαρδούνης (Μίμαρος). Ο φιλοαναρχικός μεγαλύτερος Καραγκιοζοπαίχτης όλων των εποχών (από εκεί η φωτο του)
Για την αναρχία και το χριστιανισμό, ενότητα άρθρων μας εδώ. Και ιδιαίτερα:

Πέμπτη, 17 Μαΐου 2018

Η εμπειρία να εργάζεσαι μέσα στον τάφο του Χριστού...

Άποψη live

Ο συντηρητής αρχαιοτήτων Μιχάλης Τρουλλινός και οι κόρες του, επίσης συντηρήτριες, Αμαλία και Αργυρώ Τρουλλινού, ήταν ανάμεσα στην εξαμελή ομάδα συντηρητών που εργάστηκαν στο έργο αποκατάστασης του Παναγίου Τάφου στον Πανίερο Ναό της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα. Οι συγκεκριμένοι Ρεθεμνιώτες επελέγησαν από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Αθηνών και συμμετείχαν στην πολυμελή αποστολή με τις διάφορες ομάδες εργασίας, έχοντας έτσι την ευκαιρία να βιώσουν μια μοναδική εμπειρία και βέβαια να συνδέσουν το όνομα τους με ένα από τα παγκοσμίως σημαντικότερα έργα θρησκευτικού και αρχαιολογικού ενδιαφέροντος της ιστορίας. 


«Η εμπειρία ήταν πρωτόγνωρη για μένα και για τις κόρες μου» δήλωσε στην εφημερίδα μας ο Μιχάλης Τρουλλινός, ο οποίος αρκετούς μήνες μετά την ολοκλήρωση αυτού του έργου, αποφάσισε να μιλήσει στην εφημερίδα μας και να μας αποκαλύψει στιγμές από τις ώρες που βρέθηκε να εργάζεται στον χώρο όπου σταυρώθηκε, τάφηκε και αναστήθηκε ο Χριστός. Ο ίδιος τόνισε πως «Δουλεύω από το 1976 κι έχω ζήσει αρκετές εμπειρίες. Αυτό, όμως, ήταν το κάτι άλλο. Και μόνο το γεγονός, ότι ήμασταν στον τάφο του Χριστού, όπου γύρω από αυτό το σημείο έγιναν όλα όσα καθιέρωσαν το χριστιανισμό, ήταν πολύ σημαντικό. Η αίσθηση για όποιον βρίσκονταν εκεί ήταν απερίγραπτα μοναδική, ενώ η ευωδία που υπήρχε στο χώρο ήταν ιδιαίτερη και ξεχωριστή. Υπάρχει ακόμα και στα κιβώτια που έχουν μεταφερθεί στο Μετσόβιο. Μάλιστα, κάποιοι λένε, ότι η ευωδία αυτή ήταν αισθητή για μέρες στα χέρια αυτού, που απλά θα ακουμπούσε ένα από τα ευρήματα του Πανάγιου Τάφου. Αυτή η ευωδία θα με ακολουθεί μέχρι να ζω.»


Ο Ναός της Αναστάσεως του Κυρίου ή Ναός του Παναγίου Τάφου βρίσκεται στη χριστιανική συνοικία της παλαιάς πόλης της Ιερουσαλήμ και ειδικότερα στη θέση του Γολγοθά, όπου σταυρώθηκε τάφηκε και αναστήθηκε ο Ιησούς Χριστός. Ο ναός αποτελεί σημαντικό τόπο προσκυνήματος από τον 4ο αιώνα και μετά, οπότε ανακαλύφθηκε από την Αγία Ελένη, ενώ αποτελεί έδρα του ελληνορθόδοξου πατριαρχείου Ιεροσολύμων. Το κτίριο ελέγχεται ταυτόχρονα από πολλές διαφορετικές εκκλησίες.
Ο Τάφος αποκαταστάθηκε αρχικά από την Αγία Ελένη την μητέρα του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Α΄ στα μέσα του 4ου αιώνα, αφού κατέστρεψε το ναό της Θεάς Αφροδίτης, τον οποίο έχτισε εκεί ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Αδριανός για να εξαφανίσει το σημείο ταφής του Χριστού. Στον ναό που έχτισε η Αγία Ελένη συμπεριέλαβε τον Πανάγιο Τάφο μαζί με τον Γολγοθά και το Σπήλαιο. Από τότε, ο τάφος υπέστη πολλές και σοβαρές καταστροφές ενώ στην σημερινή του μορφή ανακατασκευάστηκε το 1810.

Δύο αιώνες μετά την αναστήλωση του Ιερού Κουβουκλίου του Παναγίου Τάφου από τον Κάλφα Κομνηνό και 70 χρόνια μετά την τοποθέτηση από τη Βρετανική Αρμοστεία σιδηρού κλωβού για τη συγκράτηση του παραμορφωμένου Ιερού Κουβουκλίου, η διεπιστημονική ομάδα του ΕΜΠ παρέδωσε ενισχυμένο, συντηρημένο και αποκατεστημένο το Ιερό Κουβούκλιο του Παναγίου Τάφου στις τρεις χριστιανικές κοινότητες στις 22 Μαρτίου 2017.

Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η τεκμηρίωση και η μελέτη του Παναγίου Τάφου από τη διεπιστημονική ομάδα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, όταν μετά από επτά αιώνες μετακυλήθηκε η ταφική πλάκα του Αρκοσολίου και αποκαλύφθηκε το εσωτερικό του Παναγίου Τάφου στο πλαίσιο εργασιών ενεμάτωσης των εσωτερικών φάσεων του Ιερού Κουβουκλίου, οπότε και επετεύχθη η στερέωση του Ιερού Βράχου και η ανάδειξή του μέσα από το παράθυρο που άνοιξε στην ορθομαρμάρωση του ταφικού θαλάμου. Η αποκάλυψη αυτή έδωσε στους επιστήμονες τη δυνατότητα να μελετήσουν για πρώτη φορά τον Τάφο του Χριστού και τον Ιερό Βράχο και να πιστοποιήσουν ότι πρόκειται για το αυθεντικό ταφικό μνημείο της Κωνσταντίνειας περιόδου και ότι η σημερινή επιτάφια πλάκα τοποθετήθηκε μετά την καταστροφή της αρχικής το 1244 μ.Χ., στην ύστερη Σταυροφοριακή περίοδο.

Για τον Μιχάλη Τρουλλινό και τις κόρες του η στιγμές που εργάστηκαν μέσα στον τάφο θα μείνουν ανεξίτηλα χαραγμένες στο μυαλό τους για το επόμενο της ζωής τους. Μιλώντας μας σχετικά τόνισε, ότι «όσοι μπαίναμε εκεί μέσα, νιώθαμε σαν να αφήναμε εκτός τα προβλήματα και τις σκέψεις μας. Ασχολούμασταν αποκλειστικά με τα του Πανάγιου Τάφου. Δεν είχαμε άλλες σκέψεις εκείνες τις ώρες. Ήμασταν απολύτως προσηλωμένοι και συγκεντρωμένοι στο έργο μας. Εμείς ενταχτήκαμε στην ομάδα συντήρησης και είχαμε αναλάβει τον καθαρισμό εσωτερικά, του μαρμάρινου ανάγλυφου πάνω από τον τάφο, τον ίδιο τον τάφο και να συμπληρώσουμε τα ζωγραφικά εξωτερικά του τρούλου. Πάνω από τον τάφο έχει ζωγραφικές παραστάσεις με τις μυροφόρες και τους δύο αρχαγγέλους. Το έργο αυτό το είχαν ήδη καθαρίσει και οπλίσει όταν πήγαμε, εμείς συνεχίσαμε τον καθαρισμό και τη στερέωση.»
Ο ίδιος συνέχισε λέγοντας, πως «εκεί ήταν πάντα οι αντιπρόσωποι των δογμάτων ή οι ηγέτες των δογμάτων. Οι δικοί μας οι ορθόδοξοι, οι Αρμένηδες, οι Λατίνοι [=Ρωμαιοκαθολικοί] και οι Κόπτες. Οι Κόπτες βέβαια δεν έχουν να κάνουν με τον Πανάγιο τάφο, έχουν ένα μικρό κομμάτι απ’ έξω, αλλά με όλους αυτούς η επαφή ήταν εβδομαδιαία γιατί για το παραμικρό που μπορούσε να αλλάξει κάτι, ή για κάτι σημαντικό επί του έργου, έπρεπε να ενημερωθούν και να υπογράψουν κι αυτοί το πρακτικό που υπογράφαμε κι εμείς. Η πορεία των εργασιών ήταν προδιαγεγραμμένη. Εντοπίσαμε όλες τις ανά τους αιώνες επεμβάσεις, που ξεκίνησαν από την Αγία Ελένη, ξεκαθαρίσαμε το κυρίως τμήμα του τάφου του Ιησού και κυρίως δουλέψαμε επί της επεμβάσεως του Κομνηνού».

Ο ίδιος συνέχισε λέγοντας: «Ήταν μια πολύ σημαντική εμπειρία. Αφενός λόγω της επιβλητικότητας του χώρου και αφετέρου λόγω της παρουσίας του κόσμου που ερχόταν και ζούσε εκεί μοναδικές εμπειρίες. Ως επαγγελματίας θα πρέπει να τονίσω πως πέρα των αισθημάτων και των βιωμάτων ήταν σημαντικό και το γεγονός πως χρησιμοποιήσαμε τεχνικά μέσα που μάλλον για πρώτη φορά χρησιμοποιούνταν παγκοσμίως και για μας ήταν πρωτόγνωρο. Νομίζω πως όλο αυτό το έργο έγινε σε μια μοναδική βάση, συνεργάστηκαν πολλοί και διαφορετικοί επιστήμονες και τεχνίτες και γενικά, όλο αυτό που ζήσαμε εκεί δεν μπορεί να επαναληφθεί.»
Θα πρέπει να τονίσουμε, ότι το έργο έφερε σε πέρας η διεπιστημονική ομάδα του ΕΜΠ, με επικεφαλής την καθηγήτρια της Σχολής Χημικών Μηχανικών, κ.Αντονία Μοροπούλου, απαρτιζόμενη από τον ομότιμο καθηγητή της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, κ. Εμμ. Κορρέ, τον καθηγητή της Σχολής Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών, κ. Α. Γεωργόπουλο, καθηγητή της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών, κ. Κ. Σπυράκο, τον επίκουρο καθηγητή της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών, κ. Χ. Μουζάκη, καθώς και 50μελή ομάδα επιστημόνων, συνεργατών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.
Στην ομάδα συντηρητών που συμμετείχαν οι Ρεθυμνιώτες, επικεφαλής ήταν ο κ. Θ. Μαρίδης και συμμετείχε και η αρχαιολόγος κ. Κ. Καραθάνου.


Από τον περασμένο μήνα φιλοξενείται ψηφιακή έκθεση με τίτλο «Tomb of Christ: The Holy Sepulchre Experience» στο μουσείο του National Geographic στην Ουάσιγκτον, όπου παρουσιάζεται το έργο Αποκατάστασης του Ιερού Κουβουκλίου του Παναγίου Τάφου. Η εντυπωσιακή, διαδραστική έκθεση, χρησιμοποιεί νέες τεχνολογίες και τρισδιάστατα μοντέλα, με σκοπό να μεταφέρει νοητά το κοινό στα Ιεροσόλυμα, στον Ναό της Αναστάσεως, ώστε να «δει από κοντά» τις εργασίες αποκατάστασης που ολοκληρώθηκαν τον Μάρτιο του 2017 από την ελληνική ομάδα.
Το Ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού προτείνει το έργο αποκατάστασης του Ιερού Κουβουκλίου του Παναγίου Τάφου ως υποδειγματικό έργο, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού έτους 2018 για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς ενώ η έκθεση θα μεταφερθεί στην Αθήνα και συγκεκριμένα στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο όπου θα παρουσιάζεται από την άνοιξη ως το φθινόπωρο του 2018.